Uluslarası İlişkiler ve Dış Politika
Dış Politika

Türkiye ve Ukrayna Arasında Savunma Sanayii İlişkileri

Türkiye ile Ukrayna, savunma sanayii alanında önemli projelerde ortaklık geliştiriyor.

0 314

Son yıllarda Türkiye ve Ukrayna arasında hızla gelişen ilişkiler, savunma sanayisi alanında da kendisini göstermeye başladı. Türkiye ile Ukrayna, savunma sanayii alanında önemli projelerde ortaklık geliştiriyor. SİHA’lardan füze motorlarına, hava savunma sistemlerinden ortak kargo uçağı üretmeye kadar iki ülkenin tamamlayıcı iş birliğine yöneldiği görülüyor.

Ukrayna’nın Sovyetler döneminden kalma çok önemli sanayii alt yapısının olduğunu söyleyen uzmanlar, Ukrayna’nın elindeki altyapı Türkiye için önemli bir değer taşırken, Türkiye’nin NATO standartlarındaki üretim ve tasarım tecrübesi de Ukrayna için önemli bir değer taşımaktadır. Manzara tozpembe olmasa da Ukrayna ve Türkiye potansiyel partner konumundadır.

Türkiye-Ukrayna İlişkilerinin Gelişme Süreci

Kiev, 2014 yılında Rusya’nın Kırım’ı işgal etmesinin ardından güçlü komşusu karşısında ordusunu güçlendirme çalışmalarına başlamıştır. Bu noktada NATO’nun en büyük ikinci ordusuna sahip olan ve Karadeniz’e kıyıdaşlığı bulunan Türkiye, önemli bir ortak olarak sahneye çıktı. Ankara ve Kiev, savunma sanayi alanında birçok ortak projeyi gerçekleştirebilmek hedefiyle anlaşmaya vardı. Bu süreçte savaş uçakları, füze sistemleri, uçak motoru, insansız hava aracı, radar üretimi, zırhlı araç, navigasyon ve uzay çalışmaları gibi pek çok alanda ortak üretim kararı alındı.

İki ülkenin savunma sanayisi alanındaki hedeflerinin birbirlerinin tamamlayıcısı olması alınan kararlarda etkili oldu. Nitekim Türkiye’nin son yıllarda önemli ilerlemeler kaydettiği savunma sanayisi hamlesi teknoloji transferlerini gündeme getirirken, Ankara’nın NATO müttefikleri bu beklentileri karşılamadı.

Ukrayna ise Sovyetler Birliği’nden miras olarak hem savunma sanayisi alanında önemli bir bilgi birikimine hem de çok sayıda savunma şirketine sahip. Bu anlamda savunma sanayisi sektörünü geliştirmeye çalışan Türkiye ile silahlı kuvvetlerini güçlendirmeye çalışan Ukrayna, birbirleri için değerli birer ortak haline geldi.

İki ülke arasındaki askeri işbirliğinin temelleri, 2015’in başında Ukraynalı askeri sanayi şirket temsilcilerinin Ankara’ya gelmesiyle atıldı. Taraflar, ileride birçok ortak projeyi hayata geçirmek üzere anlaşma yaptı. Bu noktada Ankara Kiev’e 1 milyon dolara yakın askeri mühimmat gönderdi. 2016 yılında ise iki ülke arasında savunma sanayisi alanında Stratejik İşbirliği Anlaşması imzalandı. Ardından Ankara, Kiev’e 2021’e kadar 15 milyon dolar mali yardım sağlama sözü verdi. Anlaşma çerçevesinde Türkiye, Ukrayna’ya silah satacak ve Ukrayna askerleri Türkiye’de eğitim görecek. Türkiye ise, Ukrayna’ya SSCB döneminden miras kalan askeri teknolojileri alacaktı.

Türkiye-Ukrayna ile Ortak Radar Üretimi

Türkiye ile Ukrayna arasında ilk kez savunma alanında işbirliği anlaşması imzalandı. Ukrayna Devlet Savunma İşletmesi UkroboronProm bünyesindeki Ukrinmaş şirketi ile Havelsan Hava Elektronik Sanayi, radar üretimi konusunda işbirliği mutabakatına Ukrayna’nın başkenti Kiev’de 08 Nisan 2016 tarihinde imzalanan protokolle yapıldığı belirtildi.

100’un üzerinde şirketi bünyesinde barındıran Ukroboronprom, ülkenin savunma sanayisi üretiminde en güçlü kurumu olarak kabul ediliyor. Ukrayna, Türkiye ile işbirliği, yalnızca daha gelişmiş ürün elde edilmesini değil, NATO ülkeleri için yeni pazarlar açılmasını da sağlıyor.

Ukranya’nın savunma sanayi devi olan devlet firması Ukroboronprom ile ülkemizin yazılım devi HAVELSAN, Pasif Algılayıcı Sensör Sistem (PASİS) için ortak üretime gidiyor. Her iki ülkenin uzaktan algılama kabiliyetini 600 km’ye kadar çıkarmayı hedefleyen bu ürünün, deniz, kara ve hava hedeflerinin pasif olarak belirlenmesinde her iki ülkenin askeri kuvvetlerine stratejik bir avantaj sağlaması planlanmıştır.

Türkiye-Ukrayna Ortak Şirketi: Black Sea Shield

2019 tarihinde Türk savunma sanayi şirketi Baykar Savunma ile Ukrayna devlet savunma şirketi Ukroboronprom’a bağlı Ukrspetskport arasında devlet silah ticaret şirketi Blacksea Shield (Karadeniz Kalkanı) ortak girişim yüksek hassasiyetli silah ve hava-uzay teknolojileri alanında ortak şirket kurulduğu bildirildi.

Ortak şirketin, yüksek hassasiyetli silah ve hava-uzay teknolojileri alanında faaliyetlerini yürüteceğinin kaydedildiği açıklamada, “Ortak girişimin asıl görevi, her iki ülkenin savunma kapasitelerini bir araya getirerek, kendi orduları için yeni modern silah örneklerini seri üretime geçirmektir.” ifadesine yer verildi.

Ortak şirketin ilk projesinin yeni nesil İnsansız Hava Aracı (İHA) “Akıncı” olacağını açıklandı. Bu İHA, yüksek uçuş seviyelerinden ayrıntılı keşifler yapabilecek, havada saatler geçirebilecek, kayda değer bir hızlanmaya sahip olacak ve çok çeşitli yüksek hassasiyetli silahlara saldırı yapacak bilgisi paylaşıldı. Ve Ukrayna devlet şirketi UkrOboronProm’un  (UOP) alt şirketi Ukrspetsexport ile Baykar Savunma AKINCI Taarruzi  İnsansız Hava Aracı (TİHA) projesinde işbirliği yapacak. AKINCI TİHA için yeni bir motor geliştirilecek.

Ukrayna’nın Bayraktar TB2 SİHA Tedariki

MSB Akar’ın 9-10 Temmuz 2020 tarihlerinde Ukrayna’ya gerçekleştirdiği resmi ziyarette savunma sanayii konuları gündeme geldi. Ukrayna tarafının Baykar Savunma tarafından üretilen Bayraktar TB2 SİHA’ların ek tedariki konusunda istekli olduğu ifade edildi.

12 Ocak 2019’da dönemin Ukrayna Devlet Başkanı Petro Poroşenko, Türkiye ile Bayraktar TB2 insansız hava aracı (İHA) satın almaya yönelik anlaşma imzaladıklarını duyurmuştu. Söz konusu alım kapsamında Baykar Savunma tarafından Ukrayna Hava Kuvvetlerinin ihtiyaçlarına yönelik olarak 6 adet Bayraktar TB2 S/İHA ve 3 adet yer kontrol istasyon kısa sürede üretilerek teslim edildi.

2020 Mart ayında Baykar Savunma tarafından üretilen Bayraktar TB2 SİHA’lar Ukrayna’da test uçuşlarını başarıyla geçtiğini açıklandı. Gerçekleştirilen müşterek tatbikat sırasında, Türk yapımı silahlı insansız hava aracı Bayraktar TB2 düşman pozisyonlarının tespit, teşhis ve yeniden değerlendirilmesi sırasında kullanıldı.

Baykar Savunma tarafından Türkiye’de ilgili kurumlara 110 adet Bayraktar TB2 S/İHA teslim edilmişken Katar ve Ukrayna ordularında da kullanılan Bayraktar TB2 S/İHA’larla birlikte toplamda 122 adet Bayraktar TB2 S/İHA 200.000 saati aşkın uçuş icra etmiş durumdadır.

2020 yılının Ağustos ayında Ukrayna Stratejik Sektörlerden Sorumlu Başbakan Yardımcısı Oleg Urusky, Türkiye’ye bir ziyaret gerçekleştirmişti. Gerçekleştirilen ziyaret esnasında; T.C. Cumhurbaşkanlığı Savunma Sanayii Başkanlığı ile Ukrayna tarafı arasında, savunma sanayii sektöründeki iş birliğini konu edinen Mutabakat Muhtırası (MoU) imzalanmıştı. Ayrıca Urusky; TUSAŞ, Roketsan, ASELSAN ve Baykar Savunma gibi Türk savunma sanayii şirketlerinde de çeşitli incelemelerde bulunmuştu. Ukrayna uçak firması Antonov ile AN-178 uçağının ortak üretimi iki ülke arasındaki güncel konular arasında yer alıyor.

Türkiye ve Ukrayna Savunma İşbirliği Protokolü

23 Ocak 2020 Ukrayna-Türkiye arasında savunma sanayisindeki iş birliğini artırmaya yönelik Savunma Sanayi İşbirliği Ortak Komisyonu toplantısı Kiev’de gerçekleştirildi. Silah ve askeri teçhizat alanında ortak projelerin uygulanmasına yönelik ilave adımlar konusunda hükümetlerarası bir protokol imzalandı.

Toplantının asıl amacı, Ukrayna-Türkiye stratejik ortaklığının geliştirilmesi çerçevesinde silah ve askeri teçhizat alanında ortak projelerin uygulanmasına yönelik umutları ve diğer adımları koordine etmektir. Toplantı sonucunda üzerinde anlaşılan konuların imzalanan hükümetlerarası anlaşmayı garanti altına alındığı belirtilirken, Türk heyetin Ukrayna devlet savunma şirketi Ukroboronprom temsilcileriyle de görüştüğü bilgisine yer verildi.

Karadeniz’in Güvenliği İçin İşbirliği Anlaşması

Türkiye ile Ukrayna arasında savunma sektöründe işbirliği konusunda anlaşma imzalandı. Anlaşma, T.C. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ve Ukrayna Cumhurbaşkanı Volodymyr Zelensky başkanlığında 3 Şubat 2020 iki ülkenin Kiev heyetleri arasında görüştükten sonra Ukrayna Savunma Bakanı Andriy Zagorodnyuk ve Türkiye Maliye ve Hazine Bakanı Berat Albayrak tarafından imzalandı.

Anlaşma, Ukrayna-Türkiye savunma işbirliğinin genişletilmesi için yasal zemin oluşturduğundan, savunma alanındaki ülkeler arasında da karşılıklı olarak işbirliğini kolaylaştırmaktır. Silahlanma ve askeri teçhizat alanında işbirliği, her iki ülkenin savunma kapasitelerinin gelişiminin kilit unsurlarından biridir.

Yetkililer, Ukrayna’nın Karadeniz bölgesinde güvenliği artırmak için daha fazla işbirliği yapmayı umduğunu da belirterek. Karadeniz Bölgesi’ndeki deniz durumu hakkında bilgi alışverişinde bulunmanın yanı sıra Silahlı Kuvvetlerle NATO Veri Değişim Programına ortak katılım yoluyla hava savunma kapasitelerini artırarak bölgede güvenliğin artırılması için işbirliği geliştirmeyi dört gözle beklediklerini açıkladılar.

Türkiye-Ukrayna Ortak Projeler

2019’da Türkiye-Ukrayna ortak üretimi tanksavar füze fırlatma sistemi SERDAR’ın başarıyla test edildiği ve seri üretim için hazır olduğu bildirildi. Yabancı bir müşteri için geliştirilen ilk Ukrayna-Türkiye tanksavar füze fırlatma sistemi SERDAR‘ın saha testleri Ukrayna’da tamamlandı. ASELSAN ve Ukroboronprom İşbirliği ile gerçekleşen SERDAR tanksavar füzesi fırlatma sistemidir. Bu proje, Ukrayna-Türk savunma ürünlerinin üçüncü ülke pazarlarına ortak tanıtımı için ilk örnektir.

6 Ekim 2020 tarihinde Türkiye Ukrayna’dan Telsiz komut güdümlü olan S-125 Hava Savunma Sistemi (HSS) satın aldı. SSCB zamanında geliştirilen S-125 (NATO Rapor Adı: SA-3 Goa), Orta Menzilli Hava Savunma Füze Sistemi’dir. Ukrayna’nın savunma sanayii ihracatından sorumlu ajansı UkrSpetsExport’un CEO’su Vadym Nozdrya, S-125 Hava Savunma Sistemi’nin Ukrayna tarafından Türkiye’ye teslim edildiğini açıkladı. Bu sistem deneysel amaçla bir projede tersine mühendislik, deneme veya test amaçlıdır. Türk Hava Kuvvetleri’nin hasım hava savunma sistemlerine karşı harekat tarzı geliştirmesi, pilot eğitimi, tatbikat vs. içindir.

Ukrayna merkezli Ivchenko Progres şirketi, Türk savunma sanayii tarafından geliştirilen bir seyir füzesinde kullanılmak üzere Al-35 isimli turbojet motorun teslimatlarına hazırlanıyor. Gezgin son derece gizlilik ile yürütülen ve Türkiye’ye stratejik anlamda çok ileri düzeyde caydırıcılık kazandıracak bir projedir. Oldukça uzun menzilli olacağı değerlendirilen Gezgin füzesinin kritikliği açısından yabancı bir motordan güç alması çok olası olmayacaktır. Bu tarz bir mühimmat için yurt dışından motor alınması halinde politik açıdan da çeşitli sıkıntılar doğabileceği, tedarikçi ülkeye yönelik baskılar gelebileceği yönünde tahminler çok dayanaksız olmayacaktır.

Türkiye-Ukrayna Askeri Çerçeve Anlaşması

17 Ekim 2020’de Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile Ukrayna Devlet Başkanı Vladimir Zelensky başkanlığındaki heyetler arası görüşme sonrası MSB Hulusi Akar ile Ukrayna Savunma Bakanı Andriy Taran tarafından Askeri Çerçeve Anlaşması imzalandı. Türkiye- Ukrayna Hükümetler Arası Ticari ve Ekonomik İşbirliği Komisyonu 12’nci Dönem toplantısı protokolüne de imza atıldı.

Ukraynalı lider iki ülkenin stratejik ortaklığının uzun vadeli dostluk, karşılıklı saygı ve toplumların duygularının bilgece anlayışı temelinde kurulu olduğunu vurguladı. Zelenskiy, Ukrayna´nın Türkiye ile iş birliğini geliştirirken, aynı zamanda NATO´ya entegrasyon yolunda çaba sarf ettiğini belirtmiştir. Savunma sanayinin Türk-Ukrayna ilişkilerinde öncelik verilen alanlardan biri olduğunu belirtmiştir. “Ukrayna savunma endüstrisi, gelenekleri ve güvenilirliği ile haklı olarak ün salmıştır. Dolayısıyla, böyle bir temele sahipken, Ukrayna ve Türkiye’nin güçlerini birleştirmesi kesinlikle mantıklıdır.” açıklamasını yapmıştır.

Sonuç Olarak;

Ukrayna’nın SSCB döneminden kalma çok önemli bir savunma sanayii altyapısı bulunuyor. Ukrayna bu alt yapının sağladığı ürünleri günümüz teknolojisine uyarlayarak daha çokta batı standartlarına yükselterek hem kendi ihtiyaçlarını karşılamaya hem de pazarda önemli bir oyuncu olmaya çalışıyor.

Türkiye’nin özellikle füze, roketler, roket motorları, muhtelif zırhlı araç motorları, çeşitli uçak tasarımları noktasındaki ihtiyaçlarını karşılaması veya teknoloji transferi sağlaması için avantajlı bir konumda bulunuyor. Ukrayna’nın elindeki altyapı Türkiye için önemli bir değer taşırken Türkiye’nin NATO standartlarındaki üretim ve tasarım tecrübesi de Ukrayna için önemli bir değer taşıyor. İki ülke arasında birçok proje devam ederken, özellikle 2000’li yılların ortalarından itibaren savunma sanayisinde yerli üretim çalışmalarına hız veren Türkiye’nin kısa sürede ihracatçı konuma gelmesi de ciddi bir başarı örneğidir.

Ayrıca Türkiye ve Ukrayna arasındaki ilişkilerin gelişiminde her iki ülkenin Rusya ile yaşadığı problemlerin de etkili olduğu dile getirilebilir. Özellikle 2015 yılında Suriye krizine giderek angaje olan Moskova’nın Türkiye’yi rahatsız edecek girişimlerde bulunması, uzun süre Türkiye-Rusya ilişkilerini gerginleştirmişti.

Ankara ve Moskova ilişkilerinde normalleşme sürecine girip belirli alanlarda işbirliği içinde olsalar da iki ülkenin Kafkasya, Ortadoğu ve Karadeniz’deki gelişmelere dair görüş ayrılıkları ve çıkar çatışmaları devam etmektedir. Bu noktada Ukrayna ve Suriye’nin Türkiye’nin güney ve kuzey uçları olduğu düşünüldüğüne, Ankara-Kiev ilişkilerinin jeopolitik önemi daha fazla ortaya çıkmaktadır.

Her ne kadar Türkiye ve Rusya, Suriye’nin belirli bölgelerinde işbirliği içinde bulunsalar da Moskova’nın Suriye üzerinden Türkiye’nin güneyinde oluşturduğu etkinlik uzun vadede Ankara için bir tehdit oluşturabilir. Bu çerçevede Türkiye’nin Karadeniz’de Ukrayna ile geliştireceği stratejik ortaklık, Rusya’nın Şam üzerinden Türkiye’nin güneyinde oluşturduğu tehdidi kırma ve manevra alanını daraltma potansiyeli taşımaktadır.

Savunma sanayisi Türkiye-Ukrayna arasındaki çok yönlü iş birliğinin yükselen yıldızlarından biri olarak tanımlanmıştır, İki ülke firmalarının karşılıklı satışlarının ötesinde, ortak üretim ve üçüncü ülkelere ihracat gibi hamlelere de başlamıştır. Kiev’de gerçekleştirilen toplantılar bu çalışmaların hız ve çeşitlilik kazanması bakımından yararlıdır. İki ülkenin birlikte güçlenip birlikte kazandığı sektör olan savunma sanayisi iş birliğinin güçleneceği ortadadır.

Yararlanılan Kaynaklar

Cevap bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.