Uluslarası İlişkiler ve Dış Politika
Dış Politika

Türkiye’nin Havadaki Gücü: S/İHA

Ülkemizde İHA sistemlerinin geliştirilmesi ve TSK envanterine girmesi yönündeki çalışmalar, dünyadaki gelişmelere paralel olarak 1980’li yılların sonunda kendini gösterdi.

0 219

Ülkemizde İHA sistemlerinin geliştirilmesi ve TSK envanterine girmesi yönündeki çalışmalar, dünyadaki gelişmelere paralel olarak 1980’li yılların sonunda kendini gösterdi.

Meggitt firması üretimi olan Banshee sistemi, ilk insansız hedef uçağı olarak 1989 yılında TSK tarafından kullanılmaya başlandı. 1993 yılında Almanya tarafından hibe edilen 5 adet Canadair firması üretimi CL-89 İHA’sıyla 1994 yılında uçuşlara başlandı. Fakat lojistik sıkıntılar ve kaza kırımlar nedeniyle sistem kısa süre içinde envanterden çıkarıldı.

1989’da ABD’li General Atomics tarafından ilk İHA’lar üretilmeye başlandı. Bu teknolojinin sağlayacağı avantajları gören Türkiye, müttefikinden GNAT İHA’ları ithal etmek için adım attı ve 1993 yılında Türkiye ilk GNAT İHA’larına kavuşmuş oldu. GNAT 750’ler uzun yıllar kullanıldı. Bu araçlar, Türk Silahlı Kuvvetlerinin envanterine giren ilk İHA’lardı.

GNAT’ların tedarik sürecine paralel olarak, bu araçların yerli ve milli imkanlarla geliştirilmesi için adımlar atmaya başladı.

S/İHA Serüveni

  • 1989: Meggit firması üretimi Banshee sistemi TSK’nın kullandığı ilk İHA olarak kayda geçti.
  • 1990: İlk yerli İHA olan İHA-X1-Şahit sistemi TUSAŞ tarafından hayata geçirildi. Şahit iki adet üretildi, ancak seri üretim gerçekleşmedi.
  • 1993: Almanya tarafından 5 adet CL-89 İHA hibe edildi. Lojistik sıkıntılar ve kazakırımlar nedeniyle kısa süre içinde envanterden çıkarıldı.
  • 1995: TSK envanterine gerçek anlamda katılan ilk İHA sistemi ABD’den alınan GNA-750 oldu.
  • 2001: TUSAŞ üretimi Turna ve Keklik, takip hedef uçağı olarak TSK envanterine girdi.
  • 2003: Martı insansız hava aracının prototipi üretildi. Aynı yıl Pelikan İHA çalışması başladı.
  • 2004: SSM ile imzalanan sözleşme ile ANKA Geliştirme Projesi başlatıldı.
  • 2006: Baykar Savunma tarafından Malazgirt döner kanat mini İHA’sını geliştirmeye yönelik çalışmalar başladı. Proje 2009 yılında tamamlandı. TSK’ya teslim edildi.
  • 2007: TAİ Gözcü Taktik İHA projesi hayata geçti. Bayraktar’ın taktik İHA’sı için ilgili firmalar prototip geliştirmeye başladı, ilk uçuşlar 2009’da gerçekleşti.
  • Vestel Savunma firması tarafından Karayel taktik İHA sistemi prototip geliştirme çalışmaları başladı.
  • 2013’te başlayan ‘Karayel’ İHA projesi, 2014’te gökyüzüyle buluşma başarısını gösterdi. Karayel’in silahlı ilk uçuşu ise 2016’da gerçekleşti.
  • 2009: Malazgirt İHA sistemi, dünyada ilk kez TSK tarafından kullanılan mini robotik helikopter sistemi olarak Mayıs’da Kara Kuvvetleri Komutanlığına teslim edildi.
  • 2010: Temmuz ayından hangardan çıkan ANKA, ilk uçuşunu aynı yıl Aralık ayında yaptı. Vestel Savunma firması tarafından Karayel taktik İHA sisteminin 2010 yılında seri üretimine karar verildi.
  • 2013: ANKA’nın kabul testleri tamamlandı. Ülkemizde ilk kez silahlı İHA sisteminin gösterimi gerçekleşti. Savunma Sanayii Başkanlığı ile 25 Ekim 2013’te, Hava Kuvvetleri Komutanlığına teslim edilmek üzere 10 adet ANKA-S için bir sözleşme daha imzalandı. Bu arada hendek operasyonları başladığında, ANKA projesinin ilk konfigürasyonu olan ANKA-A prototipleri, Türk Havacılık ve Uzay Sanayii öz kaynaklarıyla Elazığ’da konuşlandırıldı.
  • 2014: Bayraktar Taktik Blok 2 (TB2) olarak adlandırılan sistem, 29 Nisan 2014 tarihinde ilk uçuş gerçekleştirildi. Bayraktar TB2, ihale aşamasında 10 saat havada kalma ve 18 bin fit irtifada uçuş gerçekleştirme şartlarına karşılık Edirne Keşan Askeri Havaalanında yapılan uçuş testlerinde 24 saat 34 dakika havada kalarak ve yine 27 bin fit irtifaya çıkarak Türkiye havacılık rekorlarına imza attı.
  • Bayraktar TB2 Temmuz 2019’da Kuveyt’te ağır çöl şartlarında katıldığı demo uçuşunda havada kalma rekorunu 27 saat 3 dakikaya taşıdı.
  • 2015: Vestel Karayel, TSK tarafından operasyonel olarak kullanılmaya başlandı. Bayraktar TB2, ilk kez silahlandırıldı.
  • 2016: ANKA-S sistemi ilk uçuşunu icra etti.
  • 2018: ANKA-S sistemi Hava Kuvvetleri envanterine girdi.
  • 2019: Anka-Aksungur ilk uçuşunu Mart’ta gerçekleştirdi. Akıncı TİHA ilk uçuşunu başarıyla gerçekleştirdi.

Şimdiye kadar, Türk Silahlı Kuvvetleri’nin envanterine giren İHA/SİHA sayısı 140’tır. Envanter 107 adet Bayraktar TB2, 23 adet ANKA ve 10 adet Gözcü-1’den oluşuyor.

İsrail’den Alınan Heron’lar

İlk olarak 2005 yılında İsrail’den 1 adet Heron kiralayan Türkiye, 4 milyon dolar ödediği bu aracı 3 yıl kullandıktan sonra iade etti. 2007 yılında ise İsrail’den 3 uçak sistemli taktik İHA kiralandı. 15 milyon dolara kiralanan Heron orta seviyedeydi ve 18 bin feete kadar çıkıp, havada 6-8 saat kalabiliyordu. İsrail’in Aero-Star firmasından kiralanan bu uçaklar verimli bir şekilde kullanılmadığı gibi üçü de düştü. İsrail ile Heron anlaşmaları yapılırken, söz konusu yerli projeler ‘ödenek olmadığı’ gerekçesiyle rafa kaldırıldı.

Aradan geçen zamanın ardından İsrail’den 188 milyon dolara 10 adet Heron satın almak için el sıkışıldı. Bu ihalede Heron’un rakibi ABD’li Predetor olmuştu. Predetor daha iyi olsa da İsrail’in Aselsan tarafından geliştirilen Aselflir 300T’yi (Elektro-optik keşif, gözetleme ve hedefleme sistemi) sisteme entegre etmeyi kabul etmesi, Türkiye’nin İsrail ile el sıkışmasında en önemli etmen olmuştu.

İsrail daha sonra bu sistemin ağır olduğunu ileri sürerek, uçuş yüksekliği ve havada kalış sürelerinin düşürülmesini talep etti. Böylece Türkiye parasını verdiği Heron’ları alabilmek için kabul şartnamesini değiştirdi. 30 bin feet yüksekliği 24 bin feet’e indirdi, aracın havada kalış süresini azalttı. Buna rağmen teslimler 3 yıl gecikti, gelen Heron’ların içinde düşenler, bozulanlar, iniş-kalış sırasında arızalananlar oldu.

20 Ekim 2011’de İsrail’den alınan Heron’lara rağmen 200 PKK’lının hareketinin görülemeyip 24 şehit verilmesi kamuoyunda büyük tepkiye neden oldu. Ocak 2012’de ise İsrail’e ait Heronların Hatay üzerinde casusluk yapması, Türkiye’de Heron satın alımına yönelik güveni ciddi ölçüde sarstı.

2019’da İhracat Yüzde 34 Yükseldi

Türkiye, geliştirdiği İHA’ları Bahar Kalkanı Harekâtı sırasında Suriye’de de kullandı. Libya’da da Türk İHA ve SİHA’larının, Trablus merkezli Libya Ulusal Mutabakat Hükümeti’nin, General Halife Hafter’e karşı verdiği savaşta önemli kazanımlar elde etmesini sağladığı belirtiliyor. Türkiye’nin savunma ve havacılık sektörünün ihracatı 2019 yılında bir önceki yıla göre yüzde 34,6 yükselerek 2,74 milyar dolar oldu. 2023 yılında bu rakamın 10 milyar dolara ulaşması hedefleniyor.

The Intercept: ‘Türkiye, öldürücü bir güce dönüştü’

Türkiye’nin hem kendi sınırları hem de Suriye’nin kuzeyinde gerçekleştirdiği saldırılarda sivillerin de hayatını kaybettiği iddiaları, insan hakları aktivistleri ve muhalefet milletvekilleri tarafından çok kez dile getirdi.

The Intercept adlı haber sitesinde geçen yıl yayımlanan, “İkinci İHA çağı: Türkiye nasıl ABD’ye kafa tutarak öldürücü bir İHA gücüne dönüştü” adlı makalede, ‘Türkiye’nin dünya çapında İHA’ları öldürücü bir şekilde kullanması açısından ABD ve İngiltere ile rekabet ettiği’ belirtildi.

Haber sitesine konuşan İngiltere merkezli Airwars adlı sivil toplum kuruluşunun kurucusu Chris Woods, “Bir SİHA’ya teslim olamazsınız. Bir SİHA tarafından tutuklanamazsınız. Silahlar devreye girdiğinde tek bir sonuç ortaya çıkar, o da ölümcüldür. Bu da özellikle ülke içinde kullanılıyorsa endişe verici bir gelişme” uyarısında bulunuyor.

Dünyada Hangi Ülkeler Kullanıyor?

Bugüne kadar çatışmada SİHA kullanan ülkelerin sayısı az olsa da her geçen yıl artıyor. ABD merkezli düşünce kuruluşu New America’nın verilerine göre 2014 öncesinde yalnızca ABD ve İngiltere çatışmada SİHA kullanmışken 2016’ya gelindiğinde bu ülkelere Nijerya, Türkiye, Irak, İran, Azerbaycan, Birleşik Arap Emirlikleri ve Pakistan eklendi.

Henüz bir çatışmada kullanmış olmasalar da İspanya, Fransa, İtalya, İsviçre, Yunanistan, İsveç, Belarus, Ukrayna, Gürcistan, Kazakistan, Güney Afrika Cumhuriyeti, Hindistan, Türkmenistan, Çin ve Tayvan’ın da SİHA’ları bulunuyor. Bu ülkelerin yanı sıra Rusya, Avustralya ve Ürdün de SİHA geliştirdiklerine veya satın almayı hedeflediklerine yönelik açıklamalarda bulundu.

Çin Dünya’nın En Büyük S/İHA İhracatçısı

İngiltere merkezli bir sivil toplum kuruluşu olan Drone Wars da İHA teknolojisi geliştiren ya da ithal eden yeni nesil ülkelerden Türkiye, Çin, İran ve Pakistan’ın kendi üretimlerini yaptığını aktarıyor.

SIPRI (Stockholm Uluslararası Barış Araştırmaları Enstitüsü) geçen yıl yayımlanan raporunda İHA ihracatında yüzde 1430 artış yaşanan Çin’in bu alanda dünya birincisi olduğunu açıklamıştı.

Havacılık, uzay ve savunma sanayii alanında çalışmalar yapan piyasa araştırma şirketi Teal Group’un son raporu, askeri alandaki İHA sektörünün 2019 yılında 7,3 milyar dolarlık bir büyüklüğe ulaştığını belirtti. Şirket, sektör büyüklüğünün 10 yıl içerisindeyse toplam 98,9 milyar dolara ulaşacağını tahmin ediyor.

Yararlanılan Kaynaklar

https://www.trthaber.com/haber/gundem/turkiyenin-gokyuzundeki-basari-imzasi-yerli-iha-ve-sihalar-464449.html

AKINCI Taarruzi İHA

https://www.bbc.com/turkce/haberler-turkiye-41275429

Cevap bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.